ONTMOETING MET MUDERACK'S LEEUWEN

Yvonne Muderack stamt uit een traditionele dompteursfamilie. Al vanaf jonge leeftijd werkt ze met verscheidene dieren in het DDR-Staatcircus (acts met huiskatten, honden, pony's, duiven en chimpansees).

In 1993 kreeg ze de mogelijkheid om met grote katten te werken. De ouders van Yvonne (Christiane en Erhard Samel), beide gerespecteerde dompteurs van roofdieren, gaven daarbij hun ervaringen door aan de jongere generatie. Yvonne's man Knut deelt haar liefde voor het circus en de roofdieren en ondersteunt Yvonne bij haar huidige act met leeuwen.

De leeuwengroep bestaat uit vijf volwassen leeuwen, één man en vier vrouwen (bij de laatste act zagen er er enkel vier op het podium), en sinds kort is de groep uitgebreid met vijf leeuwenwelpen van vier maanden oud (geboren in augustus 2008) en een tijgerwelp Mausi van vijf maanden oud. Het echtpaar heeft een dochter en we mogen hond Tony niet vergeten natuurlijk, de vrolijke viervoeter die als eerste in het oog springt.

Vorig jaar togen we naar Haarlem om Tom Dieck Jr. en zijn ouders op te zoeken toen ze met hun leeuwen te zien waren tijdens het kerstcircus van Circus Renz. Dit jaar waren Yvonne en Knut Muderack te zien met hun act met leeuwen. Yvonne is wereldwijd een van de weinige vrouwelijke dompteurs. In haar nummer wisselen het mooi zitten en hoge sprongen van de volwassen leeuwen elkaar af. De liefde voor de dieren komt ook tijdens de act duidelijk naar voren.

Het blijft altijd moeilijk de juiste toon te vinden in een artikel over het circus en nog wel een circus met wilde dieren. De reden ervan is dat je bij voorbaat al weet dat het heftige reacties op gaat leveren. Veel activisten, groeperingen en dieren"beschermers" wijken niet van hun lang geleden vooringenomen standpunt af, wat je ook zegt of doet. Deze mensen kunnen nu dus gelijk stoppen met lezen. Al is ons doel niet om een standpunt voor-of tegen het circus in te nemen en scharen wij ons ook onder geen van beide groepen, ik kan bij voorbaat al zeggen dat de echte tegenstanders in dit stuk niet zullen lezen waar ze op hopen.

Wild Cats Magazine heeft maar één belang en dat is katachtigen op allerlei mogelijke manieren observeren, waarbij enkel het welzijn van het dier belangrijk is. En het enige doel is om de lezers en liefhebbers van katachtigen te informeren over allerlei situaties waarin deze dieren zich bevinden. De meest ruime zin van het woord dus: in het wild maar ook bijv. in een circus.

Als je ondergetekende vraagt of een (wilde) kat in het circus thuishoort zal je ook een eerlijk antwoord krijgen. Ze horen er zeer zeker niet thuis, net zo min als ze in dierentuinen, pretparken, opvangcentra, afgebakende reservaten of bij mensen thuis horen. Mensen horen echter ook niet in het territorium van deze dieren thuis.

Maar het feit blijft dat deze dieren sinds jaar en dag steeds minder ruimte in het wild hebben, want ook daar wordt hun leefomgeving steeds meer ingepikt door de mens, het worden allemaal grote dierentuinen. Feit blijft ook dat sinds mensenheugenis wilde dieren in dierentuinen, circussen e.d. leven. Dat kan op een goede manier en op een slechte manier. Zielig is het als de dieren uit het wild geplukt worden en in een kooi gezet worden, maar dit komt nog maar zelden voor (in de beschaafde Westerse wereld dan), dus als de dieren goed verzorgd worden en het ze niet aan aandacht ontbreekt, zijn ze beslist niet zielig. Mensen denken graag voor dieren zonder zich echt erin te verdiepen.

Wij begeven ons dus naar het circus en baseren onze mening enkel op wat we daar aantreffen, zonder vooringenomen mening of standpunt en zonder beïnvloed te zijn door het geschreeuw van tegenstanders.

We hebben een afspraak voor een interview met kijkje achter de schermen, maar in eerste instantie waren we al "anoniem" langs gegaan om een kijkje te nemen. Het terrein is vrij toegankelijk en iedereen kan op veilige afstand kijken hoe het met de dieren gaat. Nou vinden wij het altijd leuk om leeuwtjes en tijgertjes te zien, dus dat was onze eerste prioriteit en niet om deze mensen te "betrappen" op een misstap, zoals de activisten dat vaak wel doen.

Het was echter wel een mooie gelegenheid om van te voren te zien hoe de dieren erbij zaten en hoe het leven op een gewone dag eruit ziet voor een circusleeuw. Het is echter bewonderingswaardig dat deze mensen zo kunnen leven, want er lopen constant nieuwsgierige mensen rond, veelal omwonenden of bezoekers van het circus. Er is dus weinig sprake van privacy voor deze mensen, dus ook weinig gelegenheid om de dieren slecht te behandelen wie daar nog twijfels over mocht hebben.

In de buitenkooi, grenzend aan een wagen, waren drie (van de vijf: vier vrouwtjes en een man) leeuwenwelpen van vier maanden oud aan het ravotten. Ze waren ook gelijk één en al aandacht toen wij voorbij liepen. Uiteraard staan de mensen achter een extra hek voor de veiligheid en er wordt ook streng toezicht op gehouden door Knut dat er niemand naar binnen loopt. Tijdens ons interview werd er ook een paar keer gevraagd of wij wilden opletten dat er niemand door het hek kwam (Yvonne stond toen zelf in de kooi bij de leeuwen). In de wagen zagen we nog twee leeuwtjes en tot onze verrassing ook een tijgerwelpje. In de wagen ernaast lagen de "sterren van show", de volwassen leeuwen, te rusten. Ze waren ineens klaar wakker toen Knut de koelwagen met vlees opendeed. Ook de welpjes waren gelijk één en al aandacht.

Verder was er nog hond Tony die gewoon losliep en af en toe ook met de leeuwtjes in de kooi mocht spelen. Tony was echter meer geïnteresseerd in de restjes vlees die er nog lagen. Een hond met grote katten, er zijn zoveel misverstanden over en er heerst zoveel onbegrip over. In dierentuinen denken bezoekers altijd dat ze, als mens, meer kans maken dan een hond mocht bijv. een tijger ontsnappen. Daar kan men zich lelijk in vergissen. Yvonne zei ook dat er een groot verschil was of zij de kooi ingaat of dat hond Tony de kooi ingaat. Bij haar hangen ze gelijk met gebruik van nagels en tanden in haar broek. De hond bespringen ze ook, maar als die zich omdraait en een knauw geeft, hebben ze ontzag. Bij grote katten zie je dat ook vaak als een hond blaft, zij zoiets hebben van "hé wat is dat, ik moet oppassen!"

Tijgertje Mausi werd verrast met een wandeling aan de riem en de hond liep lekker mee. Nee, het is niet zielig aan de lijn, als ze het maar gewend zijn. Mijn katten lopen ook altijd aan de lijn en genieten ervan. Zo ook Mausi. Hij kon lekker snuffelen en rennen door het gras en door het riet. Lekker spelen met Tony en af en toe even een knuffel halen bij Knut. Het leverde leuke plaatjes op en het was voor ons een goed teken dat deze mensen echt hart voor hun dieren hebben, en er meer meedoen dan ze in een kleine kooi opsluiten of kunstjes leren.

Op de dag van het interview kwam Yvonne met haar dochter net thuis van een bezoek aan de zwarte markt in Beverwijk. Voordat ze ons te woord stond ging ze eerst haar "veestapel" buiten laten. De hond was dolblij en rende vrolijk in het rond. Vervolgens werden de leeuwenwelpen (Nora, Shanti, Shira, Jambo en nog een vijfde) en Mausi buiten gelaten. Ook door hun werd Yvonne dol enthousiast begroet en de welpjes begonnen gelijk met wilde stoeipartijtjes en bleven dit de rest van de middag doen. Het viel ons gelijk op dat hun energie bruisend was en zelfs in dierentuinen met grote verblijven houd het spelen een keer op; hier bleven ze doorgaan, met elkaar, met het tijgertje, met de hond, met Yvonne en uiteraard ook met de klauwtjes door de tralies om ons te pakken.

De nagels waren al flink te noemen en zaten af en toe ook vast in je jas. Moet kunnen. Mausi was een stuk rustiger, kwam heel weloverwogen naast je zitten en vroeg op een rustigere manier om aandacht. Een krabbeltje op zijn kop en onder zijn kin kon hij wel waarderen. De grote katten en de hond maken echt deel uit van het gezin Muderack en hebben duidelijk dezelfde behoeften als huisdieren, ook al zijn ze veel groter en gevaarlijker.

Yvonne liet ons tussen het gesprek door zien hoe ze de dieren probeert iets te laten doen. Ze vertelt daarbij dat ze officieel pas begint met trainen als de welpen 8 maanden oud zijn. Nu zijn ze duidelijk nog te speels en de aandacht verslapt gauw. "Het is nog veel te vroeg", aldus Yvonne. "Nu is het alleen belangrijk dat ze hun jeugd beleven. Net als bij kinderen: eerst een onbezonnen jeugd en dan gaandeweg meer leren tot ze volwassen zijn. Deze jonge dieren hebben een grote bewegingsdrang, vandaar dat er gezorgd wordt voor ruime buitenverblijven. Met deze dieren moet je vrijwel de hele dag bezig zijn. Dit in tegenstelling tot de oudere leeuwen die behalve hun act het liefst rusten en slapen". Opvallend is dat ze de oudere leeuwen met koud weer ook binnen laten. Als we naar de reden vragen, vertelt Yvonne dat ze normaal wel naar buiten mogen maar dat ze zelf niet goed aanvoelen of het te koud is en dan op de koude grond blijven liggen. Iets waar ik dan een beetje vraagtekens bij zet want geen dier als een kat weet wat goed voor hem/haarzelf is. Maar goed, zij kent haar dieren het best. Het is wel zo dat de jonge dieren veel meer energie kwijt moeten en dat kunnen ze ook.

De leeuwenwelpjes komen allen uit een dierentuin. Drie welpen, verstoten door de moeder, zouden de Muderack's sowieso meenemen; de andere twee waren in dezelfde dierentuin geboren en er werd gezegd dat de moeder ze niet zelf kon voeden. Aangezien deze dierentuin niet de mogelijkheden had om ze met de fles groot te brengen (of dit niet wilde) en ze anders ingeslapen zouden worden, ontfermden Yvonne en Knut zich ook over deze twee welpen. Tijgertje Mausi is afkomstig uit een circus en zijn baasje was overleden. In één klap een grote gezinsuitbreiding dus.

Tijdens het gesprek stoeit Yvonne een beetje met de leeuwtjes. Jambo gaat op zijn rug liggen, de poten speels omhoog en hij wil graag op zijn "buikje" geaaid worden. "Een teken van onderwerpen!", aldus Yvonne, "zo van ik geef me aan je over!". Veel "geïnteresseerden" stonden bij het (buitenste) hek te kijken en vroegen of ze de leeuwtjes ook een keer mochten aaien. Met dit soort vragen en opmerkingen maakte Yvonne gelijk korte metten.

Yvonne ervaart het als zeer beledigend dat dierenactivisten hun beschuldigen van "dierenmishandeling". "Je kan alleen met een dier werken als er vertrouwen bij het dier is. Als een leeuw iets niet wil, dan kun je het nergens mee afdwingen. Zeker niet met het gebruiken van geweld. Als je een dier slecht behandelt zal hij nooit meer iets voor je willen doen en nooit meer naar je luisteren. Eigenlijk doen we niet anders dan het natuurlijke gedrag van de dieren gebruiken in onze circusact. Leeuwen en tijgers rennen in de vrije natuur en maken ook enorme sprongen. Dit doen ze ook graag tijdens hun act in het circus."

Wat ons opvalt bij de act van de Muderack's, evenals bij de act van Tom Dieck Jr., is dat zij een dier alleen iets laten doen als zij het willen. Sommige leeuwen willen enkel aanwezig zijn en mooi zijn/zitten. Deze hoeven verder geen "kunstjes" te doen. De leeuwen die het liefst springen, mogen springen. Eén van de leeuwinnen (Elsa) laat het tijdens het nummer welgevallen als Yvonne haar een vriendschappelijk "schouder"klopje geeft en even met haar knuffelt. De affectie van de dompteuse voor haar leeuwen is duidelijk te zien. Daar waar Tom Dieck Jr. een meer moderne en uitdagende act opvoert, is de act van Yvonne en Knut traditioneler. De leeuw loopt zonder aarzelen een paar keer door twee vuurfakkels heen.

Yvonne benadrukt ons nogmaals dat zij met hun leeuwenact ook een stukje educatie verzorgen en dat de wilde dieren in het wild ook steeds slechter af zijn. Een feit waarvan wij inderdaad al doordrongen waren.

Wat wij gezien hebben is dat de dieren met aandacht en liefde behandeld worden. In een Europees circus als Circus Renz lijkt de tijd, dat roofdieren in donkere en te kleine kooien opgesloten zaten, toch wel voorbij. De circussen moeten zich ook aan regels en richtlijnen houden. Circus Renz is aangesloten bij de Vereniging Nederlandse Circus Ondernemingen (VNCO), die in samen met het Ministerie van Landbouw en externe deskundigen het boekje Welzijn Circusdieren heeft ontwikkeld. Daarin is regelgeving opgenomen op het gebied van dierenwelzijn, die bindend is voor de VNCO-circussen. Op Europees niveau zet de European Circus Association (ECA) zich in voor regelgeving op dat gebied.

Prof. Dr. J. van Hooff (hoogleraar ethologie en socio-ecologie) steekt zijn mening over wilde dieren in het circus ook niet onder stoelen of banken. "Zolang de dieren op de juiste manier worden behandeld en de waardigheid van het dier niet wordt aangetast, hoeven dierenacts in het circus geen bezwaar te vormen. Het opbouwen van zo'n act kost veel tijd en geduld en dit kan alleen met volle medewerking en vertrouwen van het dier!"

Na onze bezoekjes aan Tom Dieck en aan Yvonne & Knut Muderack, kunnen we ons hier alleen maar bij aansluiten.

Tekst en foto's: WCM/B. de Jonge
Paar foto's van de act copyright: WCM/ A. Buijen van Weelden

Overige foto's