Natuurbehoud: Geursporen vormen onzichtbare hekken

Spuitbus moet wilde hond redden

Een hek dat alleen bestaat in de beleving van het dier. Het klinkt als sciencefiction, maar Peter Appswil daarmee de wilde hond redden.

Op zaterdag 5 april 2008 begon een uniek experiment in de geschiedenis van de strijd om het behoud van de natuur. Op die dag werden zestien wilde dieren vrijgelaten in een gebied dat gedeeltelijk hekloos is: het Northern Tuli Game Reserve in het oosten van Botswana. Kort na de vrijlating splitste een kleine groep reuen (mannetjes) zich af en liep westwaarts. Maar vlakbij de grens van het gebied veranderden ze van koers en liepen noordwaarts. Alsof er een hek stond. En toch was daar geen omheining te zien.

De diersoort in kwestie is de Afrikaanse wilde hond. Die naam is ongelukkig gekozen, want deze soort behoort weliswaar tot de familie van de hondachtigen, maar is geen verwilderde hond. De wilde hond is één van de ruim elfhonderd bedreigde zoogdieren. Van de carnivoren (vleeseters) in de zuidelijke helft van Afrika is hij zelfs het meest bedreigd, meer nog dan charismatische soorten als de leeuw en de cheetah. Een eeuw geleden waren er naar schatting nog ongeveer een half miljoen exemplaren in 39 Afrikaanse landen. Inmiddels is hij in 25 landen verdwenen en is het aantal teruggelopen tot ongeveer vijfduizend.

De Afrikaanse wilde hond leeft in groepen en is een langeafstandsloper. In grote, beschermde gebieden, zoals Hwange National Park in Zimbabwe, is hij relatief veilig. Maar daarbuiten is driekwart van de sterfte bij volwassen dieren toe te schrijven aan menselijke activiteiten, samengevat in de vier v's: valstrikken, vuurwapens, verkeer en vergif. Als tot nu toe ergens wilde honden werden uitgezet, dan was dat altijd op omheind terrein, want anders verlaten ze het gebied en komen ze in aanraking met de vier v's - en dus niet terug.

Faeces en urine

Wilde honden bakenen hun territorium af door middel van geursporen. Dit gegeven is in Botswana voor het eerst als beheersmaatregel gebruikt. Van andere groepen wilde honden werden geursporen (faeces en urine) verzameld en deze werden op de grens van het gebied, om de kilometer, gedeponeerd. Zo moest een onzichtbaar 'biohek' ontstaan en het lijkt er tot nu toe op dat dit werkt. Het is overigens nog onbekend welke van de honderden stoffen in de faeces en de urine nu precies dé geurstoffen voor territoriumafbakening zijn. Maar daar gaat verandering in komen. In Botswana heeft een ambitieuze onderzoeksgroep, de Botswana Predator Conservation Trust, maar liefst drie miljoen Amerikaanse dollars gekregen om dit uit te zoeken. Dat geld is afkomstig van de Paul G. Allen Family Foundation (Allen is medeoprichter van Microsoft). Daarnaast heeft de Trust Peter Apps aangetrokken. Apps is een vooraanstaande natuurwetenschapper. Hij heeft vijf jaar de tijd gekregen voor wat het BioBoundary Project heet.

Apps heeft de beschikking over de modernste apparatuur om de geurstoffen van de wilde honden chemisch te analyseren. Hij vindt de Afrikaanse wilde hond zeer interessant, omdat deze voor zijn territoriumafbakening uitsluitend gebruikmaakt van geurstoffen, zo vertelt hij in zijn laboratorium. Wolven bijvoorbeeld maken zich bij de buren kenbaar door te huilen. Groepen wilde honden zien en horen elkaar niet.

Volgens Apps is er de laatste jaren steeds meer bekend geworden over de werking van het reukorgaan en weten we daar nu meer van dan van de geurstoffen zelf. Apps: 'De tijd is rijp voor een hernieuwde focus op de chemische analyse van de geurstoffen. Daarbij moet ook het gedrag van de dieren in het wild in verband worden gebracht met hun fysiologie en die fysiologie weer in verband met de stoffen zelf.' Daarom moet laboratoriumwerk hand in hand gaan met intensief veldwerk, om zo te komen tot een identificatie van de semio-chemicaliën (de stoffen om te communiceren met andere dieren). Maar daar zal het niet bij blijven.

Revolutie

Als deze semio-chemicaliën eenmaal achterhaald zijn, wil Apps nog een stap verdergaan: het kunstmatig produceren van die semio-chemicaliën. Dat zou een revolutie in de natuurbescherming teweeg kunnen brengen. Want dan kunnen die geurstoffen in een spuitbus worden gestopt.

Met die spuitbus kan een door de mens gewenste grens worden gemarkeerd. Daarbij moet om de kilometer worden gespoten en moet de grens iedere maand worden ververst, zo verwacht Apps.

Het is nu nog sciencefiction, maar het is denkbaar dat over twintig jaar iedere natuurbeschermer en iedere boer met de spuitbus wilde honden - en andere diersoorten - binnen, of juist buiten zijn gebied kan weten te houden.
(dePers.nl/ Walter Heijder, foto: WCM/Babette de Jonge)