EEN BEZOEK AAN NATUURHULPCENTRUM OPGLABBEEK

In het Limburgse Opglabbeek ligt het Natuurhulpcentrum; het grootste opvangcentrum voor hulpbehoevende wilde dieren in België en aangrenzende landen. Dit is tevens het enige door Cites erkende opvangcentrum voor inheemse dieren maar ook voor exoten.

Net zoals andere organisaties die succesvol aan de weg timmeren, wordt ook deze vereniging zowel bejubeld als verguisd. Tijd dus voor WCM om eens een bezoekje te gaan brengen, met als bijkomende reden uiteraard om de drie leeuwenwelpen nog te kunnen zien, voordat ze zouden vertrekken naar hun nieuwe "thuis" in Zuid-Afrika. 

Op zaterdag 9 februari jl. kwamen we iets later dan gepland aan in Opglabbeek. Een nette entree en een aantal vriendelijke medewerkers die ons de weg naar binnen wezen, zorgden al voor een prettige eerste indruk. We werden verzocht om nog even plaats te nemen in afwachting van Sil Janssen. Sil is de oprichter en voorzitter van het Natuurcentrum.

Een enthousiast team bestaande uit 12 personeelsleden, 80 vrijwilligers en drie dierenartsen staan het gehele jaar, zeven dagen per week, 24 uur per dag, klaar om hulpbehoevende dieren te helpen waar nodig.

31 jaar geleden werd het Natuurhulpcentrum (toen nog vogelasiel) opgericht en door de tijd heen is het uitgegroeid tot deze grote en professionele opvang. In eerste instantie werden met name vogels en andere inheemse dieren in het centrum opgevangen, maar vandaag de dag worden ze steeds vaker geconfronteerd met exotische wilde dieren. Slangen, wasberen, spinnen, apen, leguanen, papegaaien en zelfs leeuwen.

Na kennis gemaakt te hebben met Sil Janssen mochten wij allereerst getuigen zijn van het overbrengen van de drie leeuwenwelpen van hun binnenverblijf naar de nieuwe leeuwenkooi, speciaal gebouwd omdat er steeds vaker aan grote roofdieren opvang verleend moet worden. Lange tijd heeft het Natuurcentrum dit weten af te houden omdat ze simpelweg de middelen niet hadden om tijgers en leeuwen op te vangen, maar door het blijven aandringen door de overheid zijn ze overstag gegaan. Eerder is er een zwarte beer (Lucky) opgevangen, leeuw Simba, een lynx en nu dus weer de drie leeuwtjes, Goliath, Simba en Ringo. 

De opvang van deze drie leeuwenwelpen heeft het centrum genoodzaakt om,ondanks eerdere grote investeringen, de accommodatie verder uit te breiden en een extra kooi te laten bouwen. Maar zo'n kooi kost weer enorm veel geld dus moeten er weer extra middelen komen. Als je bedenkt dat het centrum maar 15% subsidie krijgt en de overige 85% van alle uitgaven dus zelf moet bekostigen, zijn ze genoodzaakt om allerlei dingen te bedenken om het centrum zoveel mogelijk onder de aandacht te brengen. Sommige mensen bestempelen dit weer als "mediageil" maar het is simpelweg de uiterste noodzaak. Geld komt niet uit de lucht vallen en als je alle dieren het gehele jaar de juiste zorg en huisvesting wil bieden, moet je gewoon bekendheid krijgen en met die bekendheid komen sneller giften en (vaste) donateurs. Elk jaar in september zijn er ook twee opendagen waar iedereen een kijkje kan komen nemen en tegen betaling worden er ook op andere dagen groepen toegelaten die dan een rondleiding krijgen door het centrum. Uiteraard kunnen de deuren niet altijd open blijven want er worden gewonden en angstige dieren opgevangen die er teveel onder zouden lijden als er constant drukte zou zijn door bezoekers.

In februari is er verder nog een kids day georganiseerd waarbij kinderen een rondleiding door het centrum kregen en het feestje werd afgesloten met pannekoeken en choco.  Een leuk idee voor de zomermaanden wat voor extra inkomsten moet gaan zorgen is het openstellen van een zogenaamd "fietserscafé".

De dag na ons bezoek was er een leeuwendag gepland om de donateurs te kans te geven om de inwijding van de nieuwe kooi door de leeuwenwelpen zelf bij te wonen. Wij hadden hiervan de generale repetie wat erg leuk was om mee te maken. De leeuwen lopen normaal los, maar speciaal voor de leeuwendag moesten ze tussen hekken lopen die tussen binnenverblijf en nieuwe kooi opgesteld waren. Dit was op zich al nieuw maar dan ook nog met publiek erbij, nu enkel wij tweeën maar de dag erna met zo'n tweehonderd bezoekers. Sil vertelde al dat de hekken niet voor de leeuwtjes waren maar meer voor het publiek, wat meestal het geval is.

Eenmaal in de kooi beland leken de leeuwen het gelijk naar hun zin te hebben. Het is een mooi verblijf geworden, ruim en met een mooie boomstam voor de dieren om op te liggen of als uitkijk te gebruiken. Hier maakten ze geregeld gebruik van en tussendoor kwamen ze vaak bij ons om aandacht vragen en ze speelden wat met elkaar. Uiteraard hebben we weer de nodige plaatjes geschoten van het mooie drietal.

Eind november 2007 kreeg het Natuurcentrum van de federale politie leefmilieu en van de dienst Dierenwelzijn de vraag of ze deze drie leeuwenwelpen konden opvangen. De welpen werden in een veel te kleine kooi gehouden bij een Duits circus, dat nu  in Lebbeke stond. Simba en Goliath zijn twee broertjes die geboren werden op 30 mei en Ringo, de kleinste van het stel, werd in augustus geboren. Van de ouders was geen spoor te bekennen. In de transportkooi hadden de dieren alvast meer plaats dan in het deel van de circuswagen dat voor hen en voor nog drie tijgerwelpen voorbehouden werd. De tijgertjes, die al in training waren bij het circus, mochten blijven. Gelukkig had de circusdirecteur onder druk van de politie de leeuwtjes gelijk officieel afgestaan aan het Natuurhulpcentrum. Ze hoefden dus niet te wachten op een uitspraak van de rechter om de dieren te herplaatsen.

Uiteraard hadden wij het niet erg gevonden om de rest van de middag bij de leeuwtjes te vertoeven, maar dat zou voor de lezers van dit artikel wat minder interessant zijn. Bovendien hebben we de afgelopen tijd zoveel tegenstrijdige berichten gehoord over dit Natuurhulpcentrum, dat we het graag met ons eigen ogen wilden zien, dus we namen graag de uitnodiging van vaste medewerker, Dries Damiaens, aan om ons rond te leiden in de rest van het opvangcentrum.

Alles wat we tot nu toe gezien hadden zag er prima uit en we kunnen met aardige kennis van zaken spreken, want WCM heeft in de loop der jaren al vele opvangcentra bezocht, soms als vrijwilliger maar de meeste tijd als reporter.

Het was niet extreem druk in de opvang, wat vooral met de tijd van het jaar te maken heeft. Er zaten met name veel apen en vogels en zo ook nog wat reptielen (leguanen, slangen). Opvallend was de goede hygiëne. Nu zijn tegenstanders geneigd te zeggen dat alles snel tot in puntjes schoongemaakt zal zijn voor ons bezoek (of voor een opendag) maar zo nauwkeurig, alle hoekjes en gaatjes inbegrepen, kan je nooit zo snel voor elkaar krijgen als je het niet altijd bij houdt. Bovendien was het duidelijk dat de medewerkers die aanwezig waren, op Sil en Dries na, niet op de hoogte waren van onze komst.

De binnenkooien van de apen waren uiteraard niet riant maar wel ruim genoeg als tijdelijke opvang. Buiten waren de verblijven een stuk ruimer voor apen, (roof)vogels, hertachtigen en nu de nieuwe kooi voor de roofdieren. Het binnenverblijf van de drie leeuwtjes zag er ook schoon uit en de ruimte viel zeker niet tegen. Grappig was de aanwezigheid van een enorme kattenbak waar de leeuwtjes ook daadwerkelijk hun behoeften in deden. De leeuwtjes mochten, net als de vorige leeuw Simba, ook regelmatig "los" buiten lopen dus ze hadden genoeg bewegingsvrijheid.

Indrukwekkend zijn de behandelkamer en operatiekamer en speciale quarantaine afdeling, waar virussen, mogelijk verspreid door de apen, via een speciaal systeem gelijk naar buiten geloosd worden. Dierenartsen (o.a. van zoo Antwerpen) komen naar het centrum toe als er geopereerd moet worden. Dit is geld-en tijdsbesparender gebleken dan andersom.

Educatie is erg belangrijk voor het natuurhulpcentrum. Speciaal voor een "educatief moment" is er een ruimte ingericht voor de bezoekers om een film te bekijken en daarover na te praten. Mede om deze reden worden ook "gewone" dieren als duiven en kraaien opgevangen. "Als iemand met een gewonde duif aan de deur staat kan je niet zeggen dat je dit dier niet aan wil nemen", aldus Dries Damiaens, "want daar verpest je alles mee". 

Het was erg interessant om te horen op welke manier opgevangen eekhoorns de weg naar hun vrijheid terug vinden. Hier is echt over nagedacht. Ze worden allereerst in een klein hok opgevangen om tot rust te komen en/of te herstellen, dan verhuizen ze geleidelijk aan naar een steeds groter verblijf. Op het einde van de rit zitten ze in een verblijf dichtbij het natuurgebied waar het centrum aan grenst, dit wordt open gezet met de mogelijkheid voor de eekhoorns om in eerste instantie nog terug te keren en "mee te eten" en als ze er helemaal aan toe zijn, zie je ze niet meer terug. Missie geslaagd. 

Het Natuurhulpcentrum is zoals gezegd een door de overheid erkend centrum, maar heeft daarbij tevens goeie contacten met de Dierenambulance in het Nederlandse Limburg, die regelmatig dieren naar hun toe brengt, en ze kunnen indien nodig altijd aankloppen bij de dierentuin van Antwerpen. Zeker toen ze net begonnen met opvangen van "onbekende" dieren als leeuwen hebben ze regelmatig advies gevraagd bij de experts in de zoo. Ook met Stichting AAP is er goed contact. Veel van de apen die niet snel elders geplaatst kunnen worden, gaan naar die stichting toe omdat ze daar meer gelegenheid hebben om de apen langdurig te huisvesten. Regelmatig komt er (onverwachts) controle langs, waar ze bij het centrum alleen maar blij mee zijn.

Natuurhulpcentrum Opglabbeek is een tijdelijk adres voor hulpbehoevende dieren en het is tot op heden goed gelukt om de dieren succesvol te herplaatsen. Bij leeuw Simba duurde het door omstandigheden wat langer, maar uiteindelijk is het dier verhuisd naar een leeuwenpark in zijn land van herkomst, Zuid-Afrika. Lucky, de zwarte beer, kon terecht in een safaripark te Thoiry en de prachtige civetkat is succesvol in het wild uitgezet in Afrika.

Alle inheemse dieren worden uiteraard weer teruggeplaatst in het wild. Ook de drie leeuwenwelpen zullen op maandag 11 februari op het vliegtuig gezet worden richting Zuid-Afrika. Mooie resultaten als je het mij vraagt. Uiteraard sneuvelen er ook dieren, wat niet zo raar is bij opvangcentra, (vogel)asiels en ook bij dierenambulances. Je hebt vaak te maken met ondervoede, verwaarloosde, zieke of gewonde dieren. Ook helpt de stress (van het verplaatsen) niet mee aan de algehele conditie van veel dieren, maar in de meeste gevallen gaat het allemaal goed.

In België is, in tegenstelling tot Nederland, de zgn. "positief lijst" al van kracht: alleen dieren die daarop voorkomen (zo'n 40 tal) mogen als huisdier gehouden of verkocht worden. Alle andere zijn verboden.

Van bovenaf wordt het bevel gegeven tot in beslagname van deze exoten. Het Natuurhulpcentrum gaat daarop samen met de politie naar de eigenaar toe om de dieren in beslag te nemen. Zo'n actie maakt uiteraard niet populair met alle gevolgen van dien. Het belangrijkste blijft echter de toestand van de dieren en de naleving van de positief lijst. Als de papieren alsnog in orde gemaakt kunnen worden, gebeurt het wel eens dat de dieren terug gaan naar de rechtmatige eigenaar. Dieren die, door stress of andere omstandigheden, de verhuizing niet overleven worden altijd als bewijs in de vriezer bewaard. Volgens Dries was er lange tijd een tweede opvang actief in Limburg die het niet zo nauw nam met de regels, waardoor de naam van het Natuurhulpcentrum vaak geschaad werd, als zijnde het bekendste opvangcentrum in Limburg en Omstreken.

Kortom, al blijft het een moment opname, wij hebben ons bezoek als zeer positief ervaren. Het is ons duidelijk dat dit Natuurhulpcentrum zeer goed werk verricht. Iedereen die aan ons oordeel twijfelt of die het positieve oordeel zelf wil ervaren, raad ik aan eens een opendag te bezoeken of eens met een groep op bezoek te gaan. Wij vnden het een leerzame en informatieve middag. Om deze gedachten gelijk in een goede daad om te zetten zijn we gelijk donateur geworden. Voor meer informatie kijk op de website www.natuurhulpcentrum.be.                                              

 Tekst en foto's: B. de Jonge/WCM

Foto met leeuwtje: A. Buijen van Weelden

Copyright: Wild Cats Magazine/2008