De laatste twee decennia heeft Eva Julia Christiie overal ter wereld opgetreden: van Monte Carlo, Mexico, Hong Kong, China en Afrika tot Noorwegen, Zweden, Duitsland, Frankrijk en België aan toe. Zij treedt op met een uniek, in hoog tempo uitgevoerde illusionenact, waarvan twee koningspoedels, een Afghaanse windhond, een wolfhond (75% wolf, 25% hond), een Perzische kat en twee Bengaalse tijgers (waarvan 1 witte) deel uitmaken. Haar act is gewild in de hele wereld en in 70 verschillende landen op tv te zien geweest, evenals in de "World's Greatest Magic" show met bekroonde goochelaars en illusionisten uit de hele wereld. Ze is de eerste en enige illusioniste die met haar tijgers optreedt zonder hekwerk tussen haar en publiek. Vlak voor zijn dood vroeg Michael Jackson haar om mee te doen aan de uitvoering van zijn "Magic Show" in Las Vegas. Eva Julia was deze maand op tournee met het Staatscircus Moskou in Nederland dus hebben wij van de gelegenheid gebruik gemaakt kennis te maken met de illusioniste en haar dieren.

Het was een gezellige drukte in de woonwagen van Eva Julia waar we verwelkomd werden door een groot aantal kleine poedels en twee Perzische katten. De grotere honden zaten in andere trailers. En de tijgers hadden hun eigen wagens en buitenverblijf. Het regende keihard buiten dus we waren blij gezellig binnen ons gesprek te kunnen voeren. Eva Julia bleek een hartelijke vrouw en door ons beider liefde voor de grote katten was er gelijk een klik. Bij de eerste ontmoeting zat ze al lekker op haar praatstoel en heeft ze veel verteld over haar leven en werk met de dieren maar ook over haar dromen voor de toekomst.

Het optreden met (wilde) dieren in het circus blijft een hekel punt. De felle tegenstanders blijven zich vasthouden aan hun mening dat wilde dieren in circussen een afschuwelijk leven hebben, waarin ze nauwelijks bewegingsvrijheid hebben en waar ze onder dwang worden getraind om "kunstjes" te vertonen. Ze zouden urenlang worden opgesloten in krappe transportwagens om van de ene naar de andere plek te worden gezeuld.

Hoewel niet persé een tegenstander zijn wij ook beslist geen voorstander van het gezeul met dieren in sommige dierentuinen, circussen en opvangcentra, maar we willen de zaken wel eerlijk bekijken. Door het bestuderen van dieren in het wild merk je dat er nog veel onwetendheid heerst bij veel vormen van gevangenschap.

Het enige belang van ondergetekende is het welzijn van de wilde katten, groot en klein. Wij hebben er geen enkel belang bij om instanties en mensen die met wilde katten werken af te kraken. Wij geven onze ogen en oren lange tijd de kost tijdens onze bezoeken en hopen natuurlijk vooral positieve dingen te zien. Wij bekijken de situaties zoals ze zijn, houden daarbij wel de realiteit in het oog, en zijn deze, in onze ogen, negatief dan zullen wij dit ook kenbaar maken in onze artikelen en columns... zijn ze daarentegen positief, dan zullen wij ook net zo eerlijk aan positieve berichtgeving doen.

Onze mening voor of tegen circussen, dierentuinen en andere manieren van gevangenschap is niet relevant. Dieren zullen altijd in gevangenschap blijven, maar wij vinden dat dit dan wel op de beste manier moet gebeuren. Hier willen we voor strijden en dat is een haalbaardere zaak dan te streven naar wilde dieren weg uit gevangenschap en weer terug in de wilde natuur. Je moet de wilde dieren in hun eigen leefomgeving en in gevangenschap geboren ook niet door elkaar halen. Natuurlijk zien wij de dieren het liefst in het wild, maar we zien ook mogelijkheden voor in gevangenschap geboren dieren om door aangeleerd gedrag gecombineerd met natuurlijke gedrag, een gelukkig leven te lijden. Je moet ook echt kennis hebben van het (natuurlijke) gedrag en lichaamstaal van de dieren, en je niet door menselijke gedachten en gevoelens of de algemeen geldende mening te laten leiden.

De Partij voor de Dieren vindt ook dat dieren van nature niet in het circus horen. Ze horen vrij te zijn, in hun natuurlijke habitat en in staat zijn hun gewone, aangeboren gedrag te vertonen. Marianne Thiemens heeft een kort bezoek aan het Staatscircus van Moskou gebracht om de leefsituatie van de dieren te bekijken evenals vele andere dierenactivisten, de meeste zonder zich kenbaar te maken. Het verschil tussen hun bezoek en ons bezoek is dat zij erop hopen negatieve dingen te zien om dit hun al onaantastbare mening nog eens kracht bij te laten zetten dat de dieren niet in gevangenschap, en zeker niet in het circus, thuishoren. "Alle wilde dieren de tent uit... en liefst weg uit gevangenschap" is niet ons doel. Schrijnende gevallen van dierenmishandeling en slechte verzorging en het vechten voor het niet uitsterven in het wild van diersoorten vinden wij belangrijker. Flyers verspreiden over een circus met wilde dieren die zijn zaakjes goed op orde heeft (PvdD) of e-mails (laten) sturen aan iemand als Gerard Joling omdat er een tijger in zijn videoclip voorkomt (WDdTU) vinden wij gewoon verspilde moeite.

Ik zou best eens een discussie willen hebben met Marianne Thiemens over het gedrag van bijv. tijgers... zal nog een interessant gesprek worden. Kennis hiervan, op meerdere plekken verkregen, is namelijk essentieel om te beoordelen hoe het gesteld is met het welzijn van een dier en waar ze het beste af zijn. Maar dit even terzijde.

"Ik zal mijn dieren nooit slecht behandelen" zegt Eva Julia, "want dan kom ik mezelf vandaag of morgen goed tegen!" Tijgers zijn zulke intelligente dieren en hebben zoveel (wils) kracht..zo'n dier kan je echt niet met geweld trainen of slecht behandelen, want dan zullen ze op het moment wachten dat ze je terug kunnen pakken. Van agressiviteit is totaal geen sprake... de drie tijgers, Carla, Billy en Ria, treden de illusioniste onbevangen en met veel respect tegemoet en dat is wederzijds. Eva steekt in het socialiseren van haar dieren veel tijd. Ze leert ze geen kunstjes maar ze zorgt ervoor dat de dieren op hun gemak zijn en wennen aan veel verschillende situaties, mensen en dieren. Dit heeft beslist vruchten afgeworpen. We hebben lange tijd doorgebracht met de tijgers, ook zonder Eva Julia erbij en we hebben gezien hoe het er achter de schermen aan toegaat als ze moeten optreden, maar ook als ze op reis gaan naar de volgende plaats van bestemming. Carla stond, bij wijze van spreken, te trappelen toen ze aan de ketting mee mocht lopen naar de circustent om daar vervolgens in een donkere kooi te wachten (lees: slapen) tot ze op moest. de act is aan het natuurlijke gedrag aangepast: verstoppen, tevoorschijn komen, actie (Carla loopt een rondje aan de lijn, zit op een kruk en krijgt daarvoor een beloning).

Het heen en weer lopen van tijgers wat de activisten altijd aanvoeren als zijnde stereotype gedrag, betekent vaak ook "ongeduldig zijn" voor wat er komen gaat... de dieren weten wat er komen gaat... eten, verandering van ruimte of omgeving (hetzij door het reizen naar de volgende bestemming, hetzij vanuit de buitenkooi naar de circustent) en lopen even daarvoor druk heen en weer. Dit wordt vaak uitgelegd als stereotype gedrag.

Vanuit de menselijke gedachten staren we ons blind op kleine verblijven, maar het is niet persé de afmeting van een verblijf wat bijdraagt aan het welzijn van een dier. Ik heb tijgers in safariparken en dierentuinen met redelijke ruimte een groot deel van de dag zien stereotypen, maar in kleinere ruimtes zoals hier hebben we in een paar dagen tijd nog geen enkel stereotype gedrag kunnen bespeuren. In afwachting van de act waren Carla en Billy ook heel relaxed, zelfs terwijl de mensen die op moesten treden heen en weer aan het rennen waren voorbij de kooi. Dit kan alleen met goed gesocialiseerde dieren. Andere tijgers zijn bang, nerveus en zullen zeker uithalen naar enige vorm van beweging langs de kooi. Na de show gingen ze weer hun buitenverblijf in... lopen, spelen en liggen rollen... als tevreden tijgers.

Eva Julia geeft de voorkeur aan "normaal" gekleurde tijgers maar de witte variant is wat het publiek graag wil zien. Ook in dierentuinen is er veel vraag naar verschillende kleurvarianten bij dieren: witte tijgers en leeuwen, zwarte panters/jaguars... dit tot verschrikking van veel tegenstanders. Ook Eva Julia is in afwachting van een wit leeuwinnetje. Witte leeuwen schijnen een makkelijker karakter te hebben dan hun bruine soortgenoten.

Nadat we eerder meegelopen hebben met Tom Dieck en de Muderack's, liet nu Eva Julia ons meekijken achter de schermen. Ze vertrouwde ons zelfs de zorg voor tijgerin Ria toe... zij ging haar shows doen en wij konden haar urenlang observeren en ervoor zorgdragen dat niemand de tijger van dichtbij zou benaderen... of iets aan zou doen, want dreigbrieven ontvangt zij ook met regelmaat van de klok... van activisten die dreigen haar dieren wat aan te doen. Onbegrijpelijk zulk soort acties... zieke geesten zijn dit, niet meer en niet minder, en het heeft niets met het "redden" van dieren te maken.

Er zijn genoeg organisaties en stichtingen die prima werk doen voor de schrijnende gevallen. Als iedereen zijn dieren goed zou verzorgen waren deze instanties niet nodig, maar helaas is er tijd en plek tekort om alle mishandelde dieren een nieuwe en betere leefomgeving te bieden, maar petje af uiteraard voor de mensen die zich hiermee bezig houden. Recent voorbeeld is leeuw Mufasa die dankzij Stichting Aap met hulp van Stichting Viervoeters weer een leeuwwaardig bestaan gekregen heeft, in hoeverre dit nog mogelijk is, want zo'n leeuw is natuurlijk beschadigd voor het leven. eerst als huisdier gehouden, toen verkocht aan een nachtclub waar de bezoekers hem voor de deur mochten pesten. Toen hij te groot werd sloten de barbaren hem op in een loods om op langzame en wrede manier te sterven. Saving one animal may not change the world, but surely for that one animal the world will change forever!

Bij lange observatie van deze tijgers zijn een paar dingen opnieuw duidelijk geworden. Het belangrijkste voor een tijger in gevangenschap is geestelijke voeding (veel nieuwe indrukken, dingen zien), afleiding, aandacht en een regelmaat in hun leven (op wat voor manier dan ook). Een tijger in gevangenschap heeft andere behoeften dan een tijger in het wild. Rennen lijkt voor mensen noodzakelijk in een dierenleven... daarom zouden ze de ruimte moeten hebben. Voor het plezier rennen doen echter alleen mensen... wilde katachtigen gaan niet onnodig rennen... het is een noodzakelijk kwaad in het wild omdat ze moeten jagen, en ze doen het soms bij wijze van spel, maar het is geen vereiste voor hun welzijn. Dieren gaan zich niet onnodig moe maken... ze besparen de energie liever.

De aangeboren gedragingen die je blijft terug zien bij tijgers in gevangenschap is het sluipen, stalken en proberen iets te pakken te krijgen (het "jagen"): op andere dieren (honden bijvoorbeeld) en kinderen vlakbij het verblijf, een vogel of knaagdier in het verblijf of elkaar, bij aanwezigheid van meerdere tijgers in een verblijf. Leuke, natuurlijke bezigheidstherapie voor de tijgers en ook hierbij maakt de omvang van een verblijf niet uit, we hebben dit gedrag in grote en kleine verblijven gezien, rennen deden de tijgers daarbij niet... ze sluipen zo dichtbij mogelijk, net als in het wild. Dit geldt uiteraard niet alleen bij tijgers maar ook bij andere katten, groot en klein.

Olifanten zijn van die dieren die nergens in gevangenschap tot hun recht komen. Maar dan kijk je weer als mens en ga je vergelijken met de wildsituatie. Ook hier geldt dat met de juiste behandeling en veel aandacht een goeie band opgebouwd kan worden tussen trainer en dier wat bijdraagt aan het welzijn van het dier. Het is alleen veel moeilijker om een acceptabele leefomgeving te creëren gezien hun omvang in combinatie met het feit dat het groepsdieren zijn.

Eva heeft met veel katachtigen gewerkt... een poema, lynxen, cheeta's maar ze werkt toch het liefst met tijgers omdat dat slimme dieren zijn die zich goed laten socialiseren. De meeste trainers geven de voorkeur aan leeuwen omdat die net iets betrouwbaarder zijn dan tijgers, juist omdat die zo slim zijn maakt het ze wat onberekenbaar en moet je heel goed weten wat je doet. Als je een moment van zwakte hebt of een fout maakt zullen zij dit snel doorhebben en je aanvallen. Eva zegt ook dat alle ongelukken die er in dit wereldje gebeuren, veroorzaakt worden door de mensen die verkeerd handelen of verkeerde signalen afgeven. Ze heeft in haar testament laten opnemen dat als er iets met haar mocht gebeuren, zij de schuld heeft en niet de dieren, en dat ze dus in leven moeten blijven en dat er een goede nieuwe plek voor ze gezocht moet worden.

Gebruik van veel drank gaat niet samen met tijgers... veel trainers die een drankje teveel op hadden zijn gegrepen. Ook gebeuren veel ongelukken doordat de tijger ergens van schrikt (als er iets omvalt of iets onverwachts gebeurt) of als de trainer valt/struikelt... Roy (van Siegfried) had zijn "ongeluk" ook geheel aan zichzelf te wijten. Als je met roofdieren werkt moet je altijd op je hoede blijven. Je kan ze niet straffen voor het feit dat ze natuurlijk gedrag vertonen... tijger zijn... wild zijn... iets wat mensen nog steeds doen.

Hoe snel de stemming van een tijger kan omslaan hebben we zelf kunnen aanschouwen. We hebben lange tijd bij tijgerin Ria gezeten die het buitenverblijf voor zichzelf heeft als de twee andere tijgers moeten optreden. Een erg aanhankelijke tijgerin die graag aangehaald wilde worden. Door ons tenminste, want Eva vertelde dat ze beslist geen allemansvriend is. Op een gegeven moment ging ze liggen maar hield ons goed in de gaten. Toen ze het idee kreeg dat we weg wilden gaan werd ze boos... bleven we was het weer goed. Als er teveel mensen (bezoekers) achter het tweede hek gingen staan kijken, trok ze zich een beetje terug... oren plat... als er kinderen voorbij renden was ze weer heel erg alert, je zag duidelijk verschil (zoals altijd met katachtigen) hoe ze op volwassenen en kinderen reageert. Bij langs rennende kinderen kwam het jachtinstinct duidelijk naar voren. Bij verschillende gebeurtenissen toonde ze zich speels, nieuwsgierig, dan weer eens geschrokken of terughoudend, maar ze bleef ten allen tijde alert. Juist deze stemmingswisselingen zorgen ervoor dat je als trainer je dier heel goed moet kennen en ook precies moet weten hoe je met ze kan werken... en dat je ze niet kan dwingen tot dingen waar ze geen zin in hebben of bang voor zijn.

Manuel Beautour, van het "Staatscircus van Moskou", kwam nog even checken of wij toestemming hadden bij de tijgerin te zijn, want hij was bang dat we activisten waren die de tijgers iets aan wilden doen of dat ze weer belastend materiaal aan het verzamelen waren. Toen hem duidelijk werd wie we waren (hij kon de WCM website en columns goed waarderen) hebben we een tijdje met hem staan praten. Hij is teleurgesteld dat de mensen geen onderscheid maken tussen de goeie en slechte circussen en dat er ook circussen zijn die hun dieren goed behandelen. Hij gaf ons de hint dat hij een documentaire wel ziet zitten, zodat het grote publiek kan zien hoe het er werkelijk aan toegaat in zijn circus. Misschien een idee voor de toekomst.

Het reizen met de dieren wordt ook altijd als negatief punt aangekaart door de tegenstanders. Mensen moeten hierbij wat minder als mens denken maar zich meer in het dier verplaatsen en vooral kijken naar de situatie. Ze staan lange tijd op een plaats en verhuizen meestal in de nabije omgeving. Tijdens het reizen zitten de dieren in hun vertrouwde omgeving en doen ze waar ze het best in zijn: slapen. De wisseling van uitzicht zorgt voor geestelijke stimulans. Vers water en eten is er volop aanwezig.

Het "zeulen" met dieren die het niet gewend zijn, zoals dierentuindieren, veroorzaakt dan eerder stress. Kort ervoor maken ze kennis met de transportbox maar het is niet hun vaste "woonruimte". Ook het reizen is niet iets waar ze aan gewend zijn. In de "goeie" circussen gaan de dieren voor alles en de trainers zijn één met hun dieren. Hun welzijn gaat voor die van hunzelf. Sandrine Beautour die met haar paarden optreedt in Circus Moskou, heeft een ruim stuk grond afgebakend voor haar lievelingen. Menig paard heeft nog niet zoveel ruimte tot de beschikking in hun box of stukje weide. 's Avonds staan ze droog in een overdekt stuk bij haar wagen... hoort ze iets dan staat ze midden in de nacht op om te checken of alles goed is met haar paarden.

Eva vertelt dat er altijd een hoop stress bij komt kijken om te zorgen dat het geld blijft binnenkomen. Ook bij haar geldt: eerst de dieren eten en verzorgen, dan pas zijzelf. Ze zijn afhankelijk van hun bron van inkomsten en de dieren maken daar een groot deel van uit. Ze was begonnen als visagiste, om vervolgens hondentrimster te worden (nu ook handig om zelf haar poedels te trimmen), maar het optreden en reizen met haar dieren is waar haar hart naar uitgaat. Ze doet het met veel liefde. Het is haar grote wens om haar een opvangcentrum voor de met uitsterven bedreigde grote katten als tijgers en sneeuwpanters op te zetten, met daarbij het geven van de nodige educatie om de mensen te informeren over het belang van het behoud van deze diersoorten in het wild. Ze zag hierin een samenwerking met ons wel zitten.

Geboren in Noorwegen, woonachtig in Frankrijk, maar reizend over de hele wereld. Tijdens de vakantiestop worden de tijgers ondergebracht in een ruim park in Spanje waar ze alle ruimte hebben en op hun manier vakantie kunnen vieren.

Tot slot waren we nog wel benieuwd hoe het mogelijk is dat Eva Julia als enige illusioniste (circus artieste) kan optreden zonder hekken tussen haar tijger Carla en het publiek en of dit wel eens fout dreigde te gaan. "Het zien van een grote groep mensen en zoveel gezichten bij elkaar schrikt af!" aldus Eva en ze is dan ook nooit bang geweest dat het mis zou gaan. Socialiseren en het door en door kennen van je dieren, daar draait het allemaal om!

Wij danken Eva Julia Christii voor haar medewerking en het aan ons toevertrouwen van haar tijgers. Een volgende afspraak met haar staat alweer gepland. In februari/maart 2012 zal ze tevens meegaan met onze Wild Cats Fotosafari 2012 naar de grote katten van de Masai Mara in Kenia.

Tekst en foto's Copyright: Babette de Jonge
(Mei 2010)